Por - uprawa, bielenie i jak przechować go w gruncie przez zimę

Por uprawa krok po kroku: rozsada, sadzenie w głębokie otwory, bielenie i obsypywanie. Jak zostawić pory w gruncie na zimę i kiedy je wykopać.

Por (Allium porrum) wysiewa się na rozsadę w lutym i marcu, a do gruntu sadzi od maja do początku czerwca. Sadzonki powinny mieć grubość ołówka, a otwory 10-15 cm głębokości. Obsypywanie od lipca daje długą białą łodygę. Odmiany zimowe, np. 'Bleu de Solaise', zostają w gruncie pod ściółką do odwilży.

Wymagania pora: stanowisko, gleba i przedplon

Por potrzebuje stanowiska słonecznego, gleby żyznej, próchnicznej i stale wilgotnej o pH ok. 6-7 oraz przedplonu innego niż rośliny cebulowe. To warzywo o długim okresie wegetacji i stosunkowo płytkim systemie korzeniowym, więc źle znosi płytką, ubogą glebę i przesychający piasek.

Jaką glebę lubi por?

Por lubi glebę próchniczną, zasobną, przepuszczalną, ale utrzymującą wilgoć, o odczynie zbliżonym do obojętnego (pH ok. 6-7). Na glebach zakwaszonych rośnie słabo, więc przed uprawą warto zmierzyć pH i w razie potrzeby wapnować wcześniej, najlepiej jesienią.

  • Obornik możesz dać jesienią przed uprawą pora, bo dobrze znosi uprawę w pierwszym roku po oborniku, ale nie stosuj świeżego obornika wiosną tuż przed sadzeniem.
  • Kompost rozłóż wiosną cienką warstwą i płytko wymieszaj z wierzchnią warstwą gleby.
  • Ciężką glebę gliniastą rozluźnij piaskiem i kompostem, żeby łodyga mogła grubieć.
  • Lekką glebę piaszczystą wzbogać próchnicą, bo inaczej szybko przesycha.
  • Stanowisko wybierz słoneczne, osłonięte od wiatru, który łamie wysokie liście.

Obok czego można sadzić por?

Por dobrze rośnie obok marchwi, selera, truskawek i buraków. Często odradza się sąsiedztwo grochu i fasoli, choć to raczej praktyka ogrodnicza niż dobrze udokumentowana zależność. Uważa się, że zapach pora może zniechęcać część szkodników marchwi.

Ważniejsze od sąsiadów jest jednak miejsce w rotacji. Nie sadź pora po cebuli, czosnku ani innych cebulowych, bo wspólne choroby i szkodniki zostają w glebie. Wykorzystaj plan z wpisu o płodozmianie w ogródku warzywnym, a po porze w to samo miejsce wracaj dopiero po kilku latach.

Rozsada pora: siew od lutego i hartowanie

Por wysiewa się na rozsadę w lutym-marcu na głębokość ok. 1 cm, w temperaturze ok. 18-20°C do wschodów. Rozsada jest gotowa po 8-10 tygodniach, gdy ma grubość ołówka i 15-20 cm wysokości. Do gruntu trafia od maja do początku czerwca, po zahartowaniu.

Kiedy siać por na rozsadę?

Na rozsadę siej por od lutego do marca, a odmiany późne można wysiać do rozsadnika w gruncie w kwietniu. Im wcześniejszy siew, tym grubsza sadzonka w maju i tym dłuższy sezon na wyrośnięcie łodygi.

  1. Napełnij skrzynki lekkim, przesianym podłożem do wysiewu.
  2. Wysiej nasiona w rządkach na głębokość ok. 1 cm.
  3. Utrzymuj ok. 18-20°C do wschodów, które trwają zwykle ok. 2 tygodni.
  4. Po wschodach obniż temperaturę do ok. 12-15°C, żeby siewki nie wyciągały się.
  5. Gdy siewki osiągną ok. 10 cm, możesz przyciąć liście o kilka centymetrów, co zagęszcza i wzmacnia rozsadę.
  6. Podlewaj ostrożnie, bez zalewania, żeby uniknąć zgorzeli siewek.

Jeśli nie chcesz siać, kup gotowe sadzonki. Zasady wyboru materiału wyjściowego u innego warzywa cebulowego porównuje wpis o tym, cebula z dymki czy z siewu. Przy sadzonkach z targu wybieraj zielone, jędrne rośliny bez żółtych końcówek.

Jak hartować rozsadę pora?

Hartowanie trwa 7-10 dni przed wysadzeniem do gruntu: wystawiaj skrzynki na zewnątrz na coraz dłużej, zaczynając od kilku godzin. Pod koniec okresu rozsada może spędzać na dworze całą dobę, o ile nie zapowiadają się silne przymrozki.

  • Pierwsze dni: kilka godzin w półcieniu, w bezwietrznym miejscu.
  • Kolejne dni: stopniowo więcej słońca i dłuższy pobyt na zewnątrz.
  • Ostatnie 2-3 dni: skrzynki zostają na dworze także na noc.
  • Przed wysadzaniem rozsadę dobrze podlej, żeby łatwiej oddzielić rośliny.
  • Silne przymrozki w prognozie przesuwają sadzenie na później.

Sadzenie pora krok po kroku: otwory, odstępy i przycinanie

Sadź por w otwory wykonane kołkiem na głębokość 10-15 cm, w odstępach 15-20 cm w rzędzie i 30-40 cm między rzędami. Do otworów wstaw sadzonkę, nie zasypuj ich, tylko podlej, a ziemia sama osiądzie. Głębokie sadzenie wydłuża bieloną część łodygi.

Jak głęboko sadzić por?

Sadź por głęboko, na 10-15 cm, tak aby w ziemi znalazła się większość łodygi, a na wierzchu tylko liście. Im głębiej siedzi sadzonka, tym więcej jasnej, delikatnej części uzyskasz bez dodatkowego obsypywania.

  1. Wyrównaj i spulchnij grządkę, zaznacz rzędy sznurkiem.
  2. Kołkiem lub sadzarką zrób otwory co 15-20 cm.
  3. Wstaw sadzonkę na całą głębokość otworu, korzeniami w dół.
  4. Nie dociskaj ziemi wokół łodygi.
  5. Obficie podlej, aż otwór wypełni się wodą i drobną glebą.
  6. Sadź w pochmurny dzień lub wieczorem, żeby ograniczyć stres rośliny.

Odległości dla innych gatunków zebrano w tabeli odstępów przy sadzeniu warzyw. Zbyt gęsty rząd ogranicza grubość łodygi, więc nie oszczędzaj miejsca.

Jak przycinać sadzonki pora przed sadzeniem?

Tuż przed sadzeniem skróć liście o ok. 1/3 długości, a korzenie przytnij do ok. 2-3 cm. Skrócone liście parują mniej wody, a krótsze korzenie łatwiej wchodzą w otwór bez zawijania się.

  • Użyj czystych, ostrych nożyczek lub noża.
  • Nie tnij zbyt krótko, bo osłabisz roślinę.
  • Przycinaj tuż przed sadzeniem, nie dzień wcześniej.
  • Słabe, pożółkłe sadzonki wyrzuć, bo i tak nie doścignęły zdrowych.

Bielenie i obsypywanie pora: długa biała łodyga

Bielenie pora to ograniczenie dostępu światła do dolnej części łodygi, dzięki czemu pozostaje jasna i delikatna. Najczęściej robi się to obsypywaniem ziemią 2-3 razy w sezonie, od lipca, do uzyskania ok. 15-25 cm bielonej części.

Po co obsypywać por?

Obsypuj por, aby uzyskać dłuższą, białą i łagodniejszą w smaku łodygę. Zielone, odsłonięte części są twardsze i mają ostrzejszy smak.

  • Zaczynaj w lipcu, gdy łodyga ma już kilka centymetrów.
  • Obsypuj kolejno 2-3 razy, za każdym razem o kilka centymetrów wyżej.
  • Rób to na sucho, aby ziemia nie przylegała mokrą skorupą do liści.
  • Uważaj, żeby ziemia nie wpadła między liście, bo trudno ją potem wypłukać.
  • Po obsypaniu kopczyk lekko dociśnij motyką.

Jak wybielić por bez obsypywania?

Wybielisz por bez obsypywania, zakładając na łodygi opaski z kartonu lub rurki o średnicy dopasowanej do rośliny. Zasłaniają światło tak samo jak ziemia, a przy zbiorze nie trzeba płukać piasku spomiędzy liści.

Metoda jest wygodniejsza przy kilkunastu roślinach, na dużej grządce wychodzi pracochłonnie. Opaski zakładaj w lipcu i podnoś w miarę wzrostu łodygi.

Pielęgnacja pora: podlewanie, nawożenie i ochrona

Podlewaj por regularnie, zwłaszcza w lipcu i sierpniu, bo przesuszenie zatrzymuje wzrost łodygi. Nawozy stosuj według etykiety producenta: azot do połowy sezonu, potem nawozy bogatsze w potas. Ściółka z przekompostowanych resztek ogranicza chwasty i parowanie.

Jak często podlewać por?

Podlewaj por tak, aby gleba pozostawała wilgotna na głębokość korzeni, w upały nawet co 2-3 dni. Rzadsze, obfite podlewanie lepiej wpływa na korzenie niż częste, powierzchowne.

  • Lipiec i sierpień to okres, gdy deficyt wody najmocniej ogranicza grubość łodygi.
  • Podlewaj rano lub wieczorem, bezpośrednio przy roślinach.
  • Ściółka z koszonej trawy (przeschniętej) lub kompostu wydłuża czas między podlewaniami.
  • Pierwszą porcję azotu daj kilka tygodni po sadzeniu, drugą mniej więcej w środku sezonu.
  • Pod koniec lata przejdź na nawozy z potasem, które poprawiają trwałość łodygi.
  • Dawki bierz z etykiety, bo domowe "na oko" łatwo przekroczyć.

Czym walczyć z wciornastkami na porze?

Z wciornastkami (głównie wciornastkiem tytoniowym) walcz najpierw metodami niechemicznymi: podlewaniem w suszy, płodozmianem, usuwaniem resztek roślin i niebieskimi tablicami lepowymi do monitorowania. Zwykła siatka przeciw owadom słabo chroni przed wciornastkami, bo przechodzą przez większe oczka. Dopiero przy dużej liczbie szkodników sięgnij po zarejestrowany insektycyd, wybrany w wyszukiwarce środków ochrony roślin Ministerstwa Rolnictwa.

  • Wciornastki zostawiają srebrzyste plamki i smugi na liściach, zwłaszcza w suche, ciepłe lato.
  • Mol porowy żeruje w liściach, a jego larwy drążą w nich korytarze.
  • Rdza pora daje pomarańczowe pustułki na liściach, częściej w chłodne i wilgotne lata.
  • Środek wybieraj według grupy lub substancji z aktualnej rejestracji, nie według pamięci.
  • Przestrzegaj etykiety, okresu karencji i ochrony pszczół, a przy oprysku używaj rękawic.

Wskazówka: zanim sięgniesz po oprysk, który szkodzi też pożytecznym owadom, obejrzyj pod światło liście kilku roślin, bo korytarze drążone przez larwy mola widać wtedy jako jaśniejsze smugi.

Zbiór pora i zimowanie w gruncie

Pory można zostawić w gruncie na zimę, jeśli uprawiasz odmiany zimowe. Przed nadejściem silniejszych mrozów (poniżej ok. -10°C) obsyp je ziemią i okryj ściółką ze słomy lub liści o grubości 10-15 cm albo agrowłókniną. Ściółka chroni też przed zamarznięciem gleby i pozwala wykopać pory w odwilży.

Kiedy wykopać pory?

Pory zbiera się od września do listopada, gdy łodyga ma ok. 2-3 cm średnicy, a wczesne odmiany nawet od sierpnia. Odmiany zimowe możesz wykopywać stopniowo przez zimę.

  • Dojrzałość poznasz po grubości łodygi i długości bielonej części.
  • Wykopuj widłami, podważając rośliny z boku, żeby nie uszkodzić łodygi.
  • Zbieraj w odwilży, gdy gleba nie jest zamarznięta.
  • Przed ostrymi mrozami wykop to, co chcesz zjeść lub przechować.

Odmiany pora do zimowania w gruncie

Do zimowania wybieraj odmiany zimowe, np. 'Bleu de Solaise', które lepiej znoszą mrozy, o ciemnych, niebieskawo-zielonych liściach. Odporność odmian na mróz zawsze sprawdź w opisie producenta nasion, bo różni się między odmianami.

Typ odmianyZbiórPrzeznaczenie
Wczesneod sierpniaświeże spożycie, bez zimowania
Jesienne (średnio późne)wrzesień-listopadzbiór w sezonie, krótkie przechowanie
Zimowe, np. 'Bleu de Solaise'listopad-wiosnazimowanie w gruncie pod okryciem

Czy por zimuje w gruncie bez okrycia?

Por zimowych odmian zwykle przetrwa łagodną zimę bez okrycia, ale przy mrozach poniżej ok. -10°C bezpieczniej go okryć. Gdy zima jest bezśnieżna, a mróz długi, rośliny bez ochrony mogą zmięknąć, zwłaszcza w miejscach otwartych.

  • Obsyp roślinę ziemią w kopczyk.
  • Nałóż ściółkę ze słomy lub liści grubości 10-15 cm.
  • Albo okryj agrowłókniną, dociśniętą na brzegach.
  • Nie używaj folii, bo pod nią rośliny gniją.
  • Zimowe dni z odwilżą wykorzystaj do wykopania porcji na tydzień.

Jak przechować por w piwnicy?

Przechowuj wykopany por w piwnicy wkopany korzeniami w wilgotny piasek, w temperaturze ok. 0-2°C i wilgotności 85-95%. W takich warunkach wytrzyma kilka miesięcy, jeśli rośliny były zdrowe i ze średnicą łodygi 2-3 cm.

  1. Wykop pory z bryłą ziemi lub otrząśnij delikatnie.
  2. Nie obcinaj korzeni, tylko liście skróć nieco.
  3. Ułóż pory pionowo w skrzynce, korzeniami w wilgotnym piasku.
  4. Skrzynkę postaw w chłodnej piwnicy, regularnie sprawdzaj wilgotność piasku.
  5. Usuwaj rośliny, które zaczynają gnić.

Najczęstsze błędy w uprawie pora

Najczęstsze błędy w uprawie pora to zbyt późne sadzenie, przesuszenie, brak obsypywania i uprawa po cebulowych. Każdy z nich widać w grubości i długości łodygi pod koniec lata, a naprawić zwykle można tylko w kolejnym sezonie.

Dlaczego por jest cienki?

Por jest cienki najczęściej z powodu zbyt późnego sadzenia, za małej sadzonki albo przesuszenia w lipcu i sierpniu. Na grubość wpływa też zbyt gęste sadzenie i uboga gleba.

  • Zbyt późne sadzenie lub zbyt cienka sadzonka dają cienkie łodygi.
  • Przesuszenie i brak obsypywania skutkują krótką bieloną częścią łodygi.
  • Uprawa po cebulowych sprzyja chorobom i szkodnikom.
  • Zbyt gęste sadzenie ogranicza grubość łodygi.
  • Zbyt późny zbiór przy ostrych mrozach, gdy ziemia zamarznie, utrudnia wykopanie.

Dlaczego por wybija w kwiatostan?

Por wybija w kwiatostan najczęściej po chłodnym okresie wiosną, stresie suszy lub zbyt grubej rozsadzie sadzonej za wcześnie. Do kwitnienia pobudza roślinę dłuższy okres chłodu (poniżej ok. 10°C) działający na rozsadę lub młode rośliny, dlatego nie trzymaj rozsady zbyt zimno i nie wysadzaj jej za wcześnie. Pęd kwiatowy robi łodygę twardą i drewniejącą, więc takie rośliny zjedz najpierw.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy wysadzać do gruntu sadzonki pora?

Od maja do początku czerwca, gdy sadzonki mają grubość ołówka i ok. 15-20 cm wysokości, a ryzyko mocnych przymrozków minęło. Wcześniej hartuj rozsadę przez 7-10 dni. Odmiany późne można sadzić także po wcześniejszych warzywach.

Jak sadzić pora, żeby był duży?

Sadź rozsadę grubości ołówka w głębokie otwory (10-15 cm), w odstępach 15-20 cm. Zapewnij żyzną, wilgotną glebę i regularne podlewanie, a w lipcu i sierpniu obsypuj łodygi ziemią. Duży por wymaga też dobrego przedplonu.

Czy por można siać wprost do gruntu?

Tak, siew wprost do gruntu jest możliwy w kwietniu, najczęściej odmian późnych, ale trzeba liczyć się z cieńszymi łodygami. Częściej jednak sieje się do rozsadnika w gruncie. Siew do rozsadnika w gruncie robi się w kwietniu, a wyrosłe sadzonki przesadza później. Rozsada z lutego i marca daje zwykle grubsze łodygi przed zimą.

Czy można kupić sadzonki pora zamiast siać rozsadę?

Tak, to wygodna alternatywa, szczególnie gdy brakuje miejsca na parapecie. Wybieraj zielone, jędrne sadzonki o grubości zbliżonej do ołówka i sadź je tak samo jak własną rozsadę. Unikaj roślin z żółtymi lub zgniłymi końcówkami.

Czy pory po mrozie nadają się do jedzenia?

Zimowe odmiany po zwykłych mrozach zwykle są dobre, a liście mogą być tylko nieco mniej jędrne. Jeśli łodyga jest miękka, wodnista lub gnije, wyrzuć ją. Okryte ściółką pory chronią się lepiej, więc wykopuj je w odwilży.

Czy por jest trujący dla psów i kotów?

Tak, por, jak inne rośliny z rodzaju Allium, jest trujący dla psów i kotów, bo zawiera związki uszkadzające czerwone krwinki, a koty są szczególnie wrażliwe. Nie dawaj zwierzętom resztek pora, a po podejrzeniu zjedzenia skontaktuj się z lekarzem weterynarii. Dzieci mogą jeść por po obróbce jak inni domownicy.

Źródła i dalsza lektura

  1. Instytut Ogrodnictwa - PIB: materiały o uprawie warzyw cebulowych.
  2. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa: szkodniki i choroby warzyw, zasady stosowania środków ochrony roślin.
  3. Ministerstwo Rolnictwa: wyszukiwarka zarejestrowanych środków ochrony roślin.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *