Por (Allium porrum) wysiewa się na rozsadę w lutym i marcu, a do gruntu sadzi od maja do początku czerwca. Sadzonki powinny mieć grubość ołówka, a otwory 10-15 cm głębokości. Obsypywanie od lipca daje długą białą łodygę. Odmiany zimowe, np. 'Bleu de Solaise', zostają w gruncie pod ściółką do odwilży.
Wymagania pora: stanowisko, gleba i przedplon
Por potrzebuje stanowiska słonecznego, gleby żyznej, próchnicznej i stale wilgotnej o pH ok. 6-7 oraz przedplonu innego niż rośliny cebulowe. To warzywo o długim okresie wegetacji i stosunkowo płytkim systemie korzeniowym, więc źle znosi płytką, ubogą glebę i przesychający piasek.
Jaką glebę lubi por?
Por lubi glebę próchniczną, zasobną, przepuszczalną, ale utrzymującą wilgoć, o odczynie zbliżonym do obojętnego (pH ok. 6-7). Na glebach zakwaszonych rośnie słabo, więc przed uprawą warto zmierzyć pH i w razie potrzeby wapnować wcześniej, najlepiej jesienią.
- Obornik możesz dać jesienią przed uprawą pora, bo dobrze znosi uprawę w pierwszym roku po oborniku, ale nie stosuj świeżego obornika wiosną tuż przed sadzeniem.
- Kompost rozłóż wiosną cienką warstwą i płytko wymieszaj z wierzchnią warstwą gleby.
- Ciężką glebę gliniastą rozluźnij piaskiem i kompostem, żeby łodyga mogła grubieć.
- Lekką glebę piaszczystą wzbogać próchnicą, bo inaczej szybko przesycha.
- Stanowisko wybierz słoneczne, osłonięte od wiatru, który łamie wysokie liście.
Obok czego można sadzić por?
Por dobrze rośnie obok marchwi, selera, truskawek i buraków. Często odradza się sąsiedztwo grochu i fasoli, choć to raczej praktyka ogrodnicza niż dobrze udokumentowana zależność. Uważa się, że zapach pora może zniechęcać część szkodników marchwi.
Ważniejsze od sąsiadów jest jednak miejsce w rotacji. Nie sadź pora po cebuli, czosnku ani innych cebulowych, bo wspólne choroby i szkodniki zostają w glebie. Wykorzystaj plan z wpisu o płodozmianie w ogródku warzywnym, a po porze w to samo miejsce wracaj dopiero po kilku latach.
Rozsada pora: siew od lutego i hartowanie
Por wysiewa się na rozsadę w lutym-marcu na głębokość ok. 1 cm, w temperaturze ok. 18-20°C do wschodów. Rozsada jest gotowa po 8-10 tygodniach, gdy ma grubość ołówka i 15-20 cm wysokości. Do gruntu trafia od maja do początku czerwca, po zahartowaniu.
Kiedy siać por na rozsadę?
Na rozsadę siej por od lutego do marca, a odmiany późne można wysiać do rozsadnika w gruncie w kwietniu. Im wcześniejszy siew, tym grubsza sadzonka w maju i tym dłuższy sezon na wyrośnięcie łodygi.
- Napełnij skrzynki lekkim, przesianym podłożem do wysiewu.
- Wysiej nasiona w rządkach na głębokość ok. 1 cm.
- Utrzymuj ok. 18-20°C do wschodów, które trwają zwykle ok. 2 tygodni.
- Po wschodach obniż temperaturę do ok. 12-15°C, żeby siewki nie wyciągały się.
- Gdy siewki osiągną ok. 10 cm, możesz przyciąć liście o kilka centymetrów, co zagęszcza i wzmacnia rozsadę.
- Podlewaj ostrożnie, bez zalewania, żeby uniknąć zgorzeli siewek.
Jeśli nie chcesz siać, kup gotowe sadzonki. Zasady wyboru materiału wyjściowego u innego warzywa cebulowego porównuje wpis o tym, cebula z dymki czy z siewu. Przy sadzonkach z targu wybieraj zielone, jędrne rośliny bez żółtych końcówek.
Jak hartować rozsadę pora?
Hartowanie trwa 7-10 dni przed wysadzeniem do gruntu: wystawiaj skrzynki na zewnątrz na coraz dłużej, zaczynając od kilku godzin. Pod koniec okresu rozsada może spędzać na dworze całą dobę, o ile nie zapowiadają się silne przymrozki.
- Pierwsze dni: kilka godzin w półcieniu, w bezwietrznym miejscu.
- Kolejne dni: stopniowo więcej słońca i dłuższy pobyt na zewnątrz.
- Ostatnie 2-3 dni: skrzynki zostają na dworze także na noc.
- Przed wysadzaniem rozsadę dobrze podlej, żeby łatwiej oddzielić rośliny.
- Silne przymrozki w prognozie przesuwają sadzenie na później.
Sadzenie pora krok po kroku: otwory, odstępy i przycinanie
Sadź por w otwory wykonane kołkiem na głębokość 10-15 cm, w odstępach 15-20 cm w rzędzie i 30-40 cm między rzędami. Do otworów wstaw sadzonkę, nie zasypuj ich, tylko podlej, a ziemia sama osiądzie. Głębokie sadzenie wydłuża bieloną część łodygi.
Jak głęboko sadzić por?
Sadź por głęboko, na 10-15 cm, tak aby w ziemi znalazła się większość łodygi, a na wierzchu tylko liście. Im głębiej siedzi sadzonka, tym więcej jasnej, delikatnej części uzyskasz bez dodatkowego obsypywania.
- Wyrównaj i spulchnij grządkę, zaznacz rzędy sznurkiem.
- Kołkiem lub sadzarką zrób otwory co 15-20 cm.
- Wstaw sadzonkę na całą głębokość otworu, korzeniami w dół.
- Nie dociskaj ziemi wokół łodygi.
- Obficie podlej, aż otwór wypełni się wodą i drobną glebą.
- Sadź w pochmurny dzień lub wieczorem, żeby ograniczyć stres rośliny.
Odległości dla innych gatunków zebrano w tabeli odstępów przy sadzeniu warzyw. Zbyt gęsty rząd ogranicza grubość łodygi, więc nie oszczędzaj miejsca.
Jak przycinać sadzonki pora przed sadzeniem?
Tuż przed sadzeniem skróć liście o ok. 1/3 długości, a korzenie przytnij do ok. 2-3 cm. Skrócone liście parują mniej wody, a krótsze korzenie łatwiej wchodzą w otwór bez zawijania się.
- Użyj czystych, ostrych nożyczek lub noża.
- Nie tnij zbyt krótko, bo osłabisz roślinę.
- Przycinaj tuż przed sadzeniem, nie dzień wcześniej.
- Słabe, pożółkłe sadzonki wyrzuć, bo i tak nie doścignęły zdrowych.
Bielenie i obsypywanie pora: długa biała łodyga
Bielenie pora to ograniczenie dostępu światła do dolnej części łodygi, dzięki czemu pozostaje jasna i delikatna. Najczęściej robi się to obsypywaniem ziemią 2-3 razy w sezonie, od lipca, do uzyskania ok. 15-25 cm bielonej części.
Po co obsypywać por?
Obsypuj por, aby uzyskać dłuższą, białą i łagodniejszą w smaku łodygę. Zielone, odsłonięte części są twardsze i mają ostrzejszy smak.
- Zaczynaj w lipcu, gdy łodyga ma już kilka centymetrów.
- Obsypuj kolejno 2-3 razy, za każdym razem o kilka centymetrów wyżej.
- Rób to na sucho, aby ziemia nie przylegała mokrą skorupą do liści.
- Uważaj, żeby ziemia nie wpadła między liście, bo trudno ją potem wypłukać.
- Po obsypaniu kopczyk lekko dociśnij motyką.
Jak wybielić por bez obsypywania?
Wybielisz por bez obsypywania, zakładając na łodygi opaski z kartonu lub rurki o średnicy dopasowanej do rośliny. Zasłaniają światło tak samo jak ziemia, a przy zbiorze nie trzeba płukać piasku spomiędzy liści.
Metoda jest wygodniejsza przy kilkunastu roślinach, na dużej grządce wychodzi pracochłonnie. Opaski zakładaj w lipcu i podnoś w miarę wzrostu łodygi.
Pielęgnacja pora: podlewanie, nawożenie i ochrona
Podlewaj por regularnie, zwłaszcza w lipcu i sierpniu, bo przesuszenie zatrzymuje wzrost łodygi. Nawozy stosuj według etykiety producenta: azot do połowy sezonu, potem nawozy bogatsze w potas. Ściółka z przekompostowanych resztek ogranicza chwasty i parowanie.
Jak często podlewać por?
Podlewaj por tak, aby gleba pozostawała wilgotna na głębokość korzeni, w upały nawet co 2-3 dni. Rzadsze, obfite podlewanie lepiej wpływa na korzenie niż częste, powierzchowne.
- Lipiec i sierpień to okres, gdy deficyt wody najmocniej ogranicza grubość łodygi.
- Podlewaj rano lub wieczorem, bezpośrednio przy roślinach.
- Ściółka z koszonej trawy (przeschniętej) lub kompostu wydłuża czas między podlewaniami.
- Pierwszą porcję azotu daj kilka tygodni po sadzeniu, drugą mniej więcej w środku sezonu.
- Pod koniec lata przejdź na nawozy z potasem, które poprawiają trwałość łodygi.
- Dawki bierz z etykiety, bo domowe "na oko" łatwo przekroczyć.
Czym walczyć z wciornastkami na porze?
Z wciornastkami (głównie wciornastkiem tytoniowym) walcz najpierw metodami niechemicznymi: podlewaniem w suszy, płodozmianem, usuwaniem resztek roślin i niebieskimi tablicami lepowymi do monitorowania. Zwykła siatka przeciw owadom słabo chroni przed wciornastkami, bo przechodzą przez większe oczka. Dopiero przy dużej liczbie szkodników sięgnij po zarejestrowany insektycyd, wybrany w wyszukiwarce środków ochrony roślin Ministerstwa Rolnictwa.
- Wciornastki zostawiają srebrzyste plamki i smugi na liściach, zwłaszcza w suche, ciepłe lato.
- Mol porowy żeruje w liściach, a jego larwy drążą w nich korytarze.
- Rdza pora daje pomarańczowe pustułki na liściach, częściej w chłodne i wilgotne lata.
- Środek wybieraj według grupy lub substancji z aktualnej rejestracji, nie według pamięci.
- Przestrzegaj etykiety, okresu karencji i ochrony pszczół, a przy oprysku używaj rękawic.
Wskazówka: zanim sięgniesz po oprysk, który szkodzi też pożytecznym owadom, obejrzyj pod światło liście kilku roślin, bo korytarze drążone przez larwy mola widać wtedy jako jaśniejsze smugi.
Zbiór pora i zimowanie w gruncie
Pory można zostawić w gruncie na zimę, jeśli uprawiasz odmiany zimowe. Przed nadejściem silniejszych mrozów (poniżej ok. -10°C) obsyp je ziemią i okryj ściółką ze słomy lub liści o grubości 10-15 cm albo agrowłókniną. Ściółka chroni też przed zamarznięciem gleby i pozwala wykopać pory w odwilży.
Kiedy wykopać pory?
Pory zbiera się od września do listopada, gdy łodyga ma ok. 2-3 cm średnicy, a wczesne odmiany nawet od sierpnia. Odmiany zimowe możesz wykopywać stopniowo przez zimę.
- Dojrzałość poznasz po grubości łodygi i długości bielonej części.
- Wykopuj widłami, podważając rośliny z boku, żeby nie uszkodzić łodygi.
- Zbieraj w odwilży, gdy gleba nie jest zamarznięta.
- Przed ostrymi mrozami wykop to, co chcesz zjeść lub przechować.
Odmiany pora do zimowania w gruncie
Do zimowania wybieraj odmiany zimowe, np. 'Bleu de Solaise', które lepiej znoszą mrozy, o ciemnych, niebieskawo-zielonych liściach. Odporność odmian na mróz zawsze sprawdź w opisie producenta nasion, bo różni się między odmianami.
| Typ odmiany | Zbiór | Przeznaczenie |
|---|---|---|
| Wczesne | od sierpnia | świeże spożycie, bez zimowania |
| Jesienne (średnio późne) | wrzesień-listopad | zbiór w sezonie, krótkie przechowanie |
| Zimowe, np. 'Bleu de Solaise' | listopad-wiosna | zimowanie w gruncie pod okryciem |
Czy por zimuje w gruncie bez okrycia?
Por zimowych odmian zwykle przetrwa łagodną zimę bez okrycia, ale przy mrozach poniżej ok. -10°C bezpieczniej go okryć. Gdy zima jest bezśnieżna, a mróz długi, rośliny bez ochrony mogą zmięknąć, zwłaszcza w miejscach otwartych.
- Obsyp roślinę ziemią w kopczyk.
- Nałóż ściółkę ze słomy lub liści grubości 10-15 cm.
- Albo okryj agrowłókniną, dociśniętą na brzegach.
- Nie używaj folii, bo pod nią rośliny gniją.
- Zimowe dni z odwilżą wykorzystaj do wykopania porcji na tydzień.
Jak przechować por w piwnicy?
Przechowuj wykopany por w piwnicy wkopany korzeniami w wilgotny piasek, w temperaturze ok. 0-2°C i wilgotności 85-95%. W takich warunkach wytrzyma kilka miesięcy, jeśli rośliny były zdrowe i ze średnicą łodygi 2-3 cm.
- Wykop pory z bryłą ziemi lub otrząśnij delikatnie.
- Nie obcinaj korzeni, tylko liście skróć nieco.
- Ułóż pory pionowo w skrzynce, korzeniami w wilgotnym piasku.
- Skrzynkę postaw w chłodnej piwnicy, regularnie sprawdzaj wilgotność piasku.
- Usuwaj rośliny, które zaczynają gnić.
Najczęstsze błędy w uprawie pora
Najczęstsze błędy w uprawie pora to zbyt późne sadzenie, przesuszenie, brak obsypywania i uprawa po cebulowych. Każdy z nich widać w grubości i długości łodygi pod koniec lata, a naprawić zwykle można tylko w kolejnym sezonie.
Dlaczego por jest cienki?
Por jest cienki najczęściej z powodu zbyt późnego sadzenia, za małej sadzonki albo przesuszenia w lipcu i sierpniu. Na grubość wpływa też zbyt gęste sadzenie i uboga gleba.
- Zbyt późne sadzenie lub zbyt cienka sadzonka dają cienkie łodygi.
- Przesuszenie i brak obsypywania skutkują krótką bieloną częścią łodygi.
- Uprawa po cebulowych sprzyja chorobom i szkodnikom.
- Zbyt gęste sadzenie ogranicza grubość łodygi.
- Zbyt późny zbiór przy ostrych mrozach, gdy ziemia zamarznie, utrudnia wykopanie.
Dlaczego por wybija w kwiatostan?
Por wybija w kwiatostan najczęściej po chłodnym okresie wiosną, stresie suszy lub zbyt grubej rozsadzie sadzonej za wcześnie. Do kwitnienia pobudza roślinę dłuższy okres chłodu (poniżej ok. 10°C) działający na rozsadę lub młode rośliny, dlatego nie trzymaj rozsady zbyt zimno i nie wysadzaj jej za wcześnie. Pęd kwiatowy robi łodygę twardą i drewniejącą, więc takie rośliny zjedz najpierw.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy wysadzać do gruntu sadzonki pora?
Od maja do początku czerwca, gdy sadzonki mają grubość ołówka i ok. 15-20 cm wysokości, a ryzyko mocnych przymrozków minęło. Wcześniej hartuj rozsadę przez 7-10 dni. Odmiany późne można sadzić także po wcześniejszych warzywach.
Jak sadzić pora, żeby był duży?
Sadź rozsadę grubości ołówka w głębokie otwory (10-15 cm), w odstępach 15-20 cm. Zapewnij żyzną, wilgotną glebę i regularne podlewanie, a w lipcu i sierpniu obsypuj łodygi ziemią. Duży por wymaga też dobrego przedplonu.
Czy por można siać wprost do gruntu?
Tak, siew wprost do gruntu jest możliwy w kwietniu, najczęściej odmian późnych, ale trzeba liczyć się z cieńszymi łodygami. Częściej jednak sieje się do rozsadnika w gruncie. Siew do rozsadnika w gruncie robi się w kwietniu, a wyrosłe sadzonki przesadza później. Rozsada z lutego i marca daje zwykle grubsze łodygi przed zimą.
Czy można kupić sadzonki pora zamiast siać rozsadę?
Tak, to wygodna alternatywa, szczególnie gdy brakuje miejsca na parapecie. Wybieraj zielone, jędrne sadzonki o grubości zbliżonej do ołówka i sadź je tak samo jak własną rozsadę. Unikaj roślin z żółtymi lub zgniłymi końcówkami.
Czy pory po mrozie nadają się do jedzenia?
Zimowe odmiany po zwykłych mrozach zwykle są dobre, a liście mogą być tylko nieco mniej jędrne. Jeśli łodyga jest miękka, wodnista lub gnije, wyrzuć ją. Okryte ściółką pory chronią się lepiej, więc wykopuj je w odwilży.
Czy por jest trujący dla psów i kotów?
Tak, por, jak inne rośliny z rodzaju Allium, jest trujący dla psów i kotów, bo zawiera związki uszkadzające czerwone krwinki, a koty są szczególnie wrażliwe. Nie dawaj zwierzętom resztek pora, a po podejrzeniu zjedzenia skontaktuj się z lekarzem weterynarii. Dzieci mogą jeść por po obróbce jak inni domownicy.
Źródła i dalsza lektura
- Instytut Ogrodnictwa - PIB: materiały o uprawie warzyw cebulowych.
- Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa: szkodniki i choroby warzyw, zasady stosowania środków ochrony roślin.
- Ministerstwo Rolnictwa: wyszukiwarka zarejestrowanych środków ochrony roślin.
Halina Kubiak od ponad dwudziestu lat uprawia przydomowy ogród warzywny i sad. Pisze o uprawie roślin, kalendarzu prac, narzędziach i problemach, które pojawiają się co sezon: szkodnikach, chorobach, przymrozkach. Opisuje to, co sprawdziła u siebie, a terminy i dawki nawozów weryfikuje w zaleceniach producentów i instytutów ogrodniczych.

